મોબાઈલની લત એટલે એવી આદત જેમાં વ્યક્તિ જાણતાં હોવા છતાં મોબાઈલથી દૂર રહી શકતો નથી. મોબાઈલ વગર અશાંતિ અનુભવાય, વારંવાર ફોન ચેક કરવાની ઇચ્છા થાય, કામ વચ્ચે પણ સ્ક્રીન તરફ ધ્યાન જાય — આવી સ્થિતિ લતનું સ્વરૂપ લે છે. શરૂઆતમાં મોબાઈલ જરૂરિયાત હોય છે, પરંતુ સમય જતાં તે ટેવ બની જાય છે અને પછી આ ટેવ જ જીવનને નિયંત્રિત કરવા લાગે છે.

     મોબાઈલની લત ધીમે ધીમે બને છે અને વ્યક્તિને તેની ખબર પણ પડતી નથી. શરૂઆતમાં મનોરંજન, માહિતી અથવા વાતચીત માટે થતો ઉપયોગ ધીમે ધીમે સમય વધારતો જાય છે. સોશિયલ મીડિયા, રીલ્સ, ગેમ્સ અને નોટિફિકેશન મગજને તરત આનંદ આપતા હોવાથી માણસ વારંવાર મોબાઈલ તરફ આકર્ષાય છે. આ તરત મળતો આનંદ મગજમાં એવી આદત ઊભી કરે છે કે વારંવાર એ જ અનુભવ જોઈએ.

     મોબાઈલ એપ્લિકેશન્સ ખાસ એવી રીતે રચાયેલી હોય છે કે વપરાશકર્તા લાંબા સમય સુધી જોડાયેલો રહે. સતત સ્ક્રોલિંગ, નવી સૂચનાઓ, લાઈક અને કમેન્ટ જેવી બાબતો મગજના “ઇનામ તંત્ર”ને સક્રિય કરે છે. પરિણામે માણસને લાગે છે કે મોબાઈલ વગર કંઈક ખૂટે છે, અને એ ભાવના લતનું મૂળ બની જાય છે.

     ધીમે ધીમે મોબાઈલ વગર ચીડ, બેચેની, એકાગ્રતાની કમી અને ખાલીપાની લાગણી થવા લાગે છે. કામમાં મન ન લાગે, વાંચન કે વાતચીતમાં રસ ઘટે અને એકાંતમાં પણ મોબાઈલ જોઈએ એવી સ્થિતિ ઊભી થાય છે. આ બધું બતાવે છે કે લત હવે માનસિક સ્તરે મજબૂત બની ગઈ છે.

     મોબાઈલની લત કોઈ એક દિવસમાં બનતી નથી, પરંતુ રોજના નાનકડા બેદરકાર ઉપયોગથી ઊભી થાય છે. સમયની મર્યાદા ન રાખવી, ઊંઘ પહેલાં મોબાઈલ વાપરવો અને ફાલતુ સ્ક્રોલિંગ આ લતને વધુ મજબૂત બનાવે છે. જો સમયસર સમજણ આવે અને નિયંત્રણ અપનાવાય, તો આ લતમાંથી બહાર આવવું શક્ય છે. મોબાઈલ આપણો સહાયક બની શકે છે, પરંતુ ત્યારે જ જ્યારે આપણે તેના પર કાબૂ રાખીએ, તે આપણા પર નહીં.

મોબાઈલનું વ્યસન એટલે જિંદગીનું ટેન્સન